هنر رزمی ووشو این گوهر تابناک هنرهای رزمی با قدمتی تاریخی و چند هزار ساله از هنرهای نامدار سرزمین اژدهای زرد بلکه به جرأت بتوان گفت سرآمد آنان است که امروزه مرزهای قاره آسیا را درنوردیده و بعنوان یکی از ورزشهای محبوب مردم جهان جلوهگر شده است. مردمان سرزمین چین اعم از ملیتها و اقوام مختلف در طول تاریخ پایهگذار و بسط دهنده سبکها و سلاحهای گوناگون ووشو بودهاند که در این بین قوم هوئی از جایگاه ممتازی برخوردار میباشد.
قوم هوئی (هوی) بعنوان مردمانی شجاع، بیباک و سلحشور بزرگترین جامعه مسلمان در کشور چین هستند که بالاترین تمرکز را در منطقه خودمختار نینگ شیا هوی دارند. علاوه بر این در استانهای گانسو، چینگهای، هبی، هنان، یوننان، شاندونگ و منطقه خودمختار سینکیانگ نیز حضور دارند. البته در سایر نواحی کشور هم پراکندهاند.
هوئیهای مسلمان اگرچه در طول قرنها از سایر فرهنگهای چینی مانند هان، مغول و اویغور بهره بردهاند امّا در کلیّت امر ویژگیهای مخصوص خویش را دارند که با آن شناخته میشوند. در همین راستا شایان ذکر است ایرانیان در ورود اسلام به چین و گسترش آن، در کنار سایر مسلمانان نقش ممتازی داشتند بطوریکه نمود فرهنگ ایرانی در بین قوم هوئی بارز است. مثلاً متون درسی در حوزههای دینی بیشتر به زبان فارسی است از جمله خطبات، اربعون، گلستان، مرصاد، حسینی و غیره. همچنین در وضو، غسل و نماز نیز جملات متعددی به زبان فارسی است. در اغلب مطالب دینی روزمره هم کلمات و جملات فارسی بکار میرفته. هوئیها سرپرست امور دینی را امام و طلبه را خلیفه مینامند و همین برتری مقام امام نسبت به خلیفه ناشی از نفوذ فرهنگ ایرانی شیعی در بین آنان است. واعظان هوئی در سخنرانیهای خود اغلب از شجاعت امام علی علیه السلام تمجید میکنند.
به هر سوی سنت و فرهنگ اصیل هوئی با ویژگیهای ممتاز خویش مطرح بوده از جمله لباس هوئی که بنوعی حامل فرهنگ اسلامی این مردم است. میگویند لباس مردان به سه بخش لباس سر یا کلاه، لباس تن و کفش تقسیم میشود.
کلاه: شاخصه بارز لباس قوم هوئی علاقه مردان به گذاشتن کلاه پارچهای بدون لبه و گرد بویژه سفید رنگ بر سر است که شاید بتوان آنرا اصلیترین و آشکارترین ویژگی متمایز آنها از سایر اقوام دانست.
لباس تن: در قسمت لباس تن معمولاً پوشیدن جلیقه بر روی لباس محبوب است. پیرمردان هوئی علاقمند هستند لباس سفید و جلیقه مشکی بپوشند. زنان جوان هوئی لباس سبز رنگ، بانوان متأهل لباس مشکی و زنان مسن لباس سفید بر تن میکنند.
کفش: پایپوش سنتی و محبوب هوئیها نوعی چکمه چرمی است که تا قسمت ساق پا را میپوشاند.
علاوه بر لباس، مساجد و رستورانها با غذاهای منبطق بر دین اسلام دیگر خصیصه مردم هوئی میباشد. نوشیدنی محبوب آنها چای است که در تهیه انواع آن بخوبی تبحر دارند. مورد دیگر تأکید بسیار زیاد فرهنگ اصیل هوئی بر پاکیزگی و نظافت است و از این نظر سرآمد است. قوم هوئی همچنین به طهارت آب نیز اهمیت زیادی میدهد. تشییع جنازه آنها همانند سایر مسلمانان بر اساس دفن کردن در زمین و زیر خاک است.
بالاخره شاید یکی از معروفترین ویژگیهای قوم هوئی هنرهای رزمی آنها است. این قوم نقش برجستهای در گسترش ووشو ایفا کرده است. بگونهای که گفته میشود کوههای کونلونشان یعنی یکی از مراکز مهّم تمرین و توسعه ووشو توسط مسلمانان هوئی، در کنار مکاتب شائولین، وودانگ و امی چهار مدرسه شاخص و با اهمیت در هنر رزمی ووشو بحساب میآید.
هوئیها در گذر زمان بمنظور حفظ تندرستی و توانمندی، شهامت، اتحاد و نهراسیدن از قدرتهای سلطهجو، در غنا بخشیدن و گسترش هنر رزمی ووشو نیروی خود را بکار گرفتهاند بطوریکه ورزشهای رزمی مسلمانان هوئی بخش مهّمی از ووشو بحساب میآید. هوئیها با ایجاد یا توسعه و یا تمرین سبکها و سلاحهایی همچون تانتویی، چاچوآن، باجیچوآن، هواچوآن، هونگ چوآن، پائوچوآن، شین یی لیوهه، تونگ بی پیگوا چوآن، هوئی هوئی شیبا جائو، تانگ پینگ چوآن، یانگ شی من چوآن، کواندائو (شمشیر دسته بلند)، چیانگ (نیزه)، شوانگو (قلاب کله ببری)، بیشائو (چاقو)، جی (نیزه هلالی) عملکرد بارزی در این عرصه داشتهاند.
حتّی برخی پژوهشگران بیان داشتهاند هوئیها سلاحهای سنتی خویش را نیز پرورش دادهاند از جمله شلاق دستهدار، چماق ببرکش، چوبدستی طنابدار، چماق زوزهکش، قلاب پنجه اژدها، زوبین و ذوالفقار علی علیه السلام. نکته جالب در این بین شمشیر ذوالفقار علی است. سلاحی دو تیغه و دو دم که بر هر دو سوی تیغههای آن کلمات عربی نوشته شده است. همچنین بیان شده هوئیها بر روی شمشیرهای خویش از عنوان و یا نقش شمشیر امام علی نیز استفاده میکردند و بدین صورت جنبههای قومی و اعتقادی خویش را با ووشو پیوند داده و هویت ویژه و آشکاری بدان میدادهاند که متمایز بوده و در بین مکاتب مختلف ووشو جلوه خاصی داشته است.
شلاق دسته دار و چماق ببرکش میراث شبانان مسلمان بوده که برای محافظت از اسبها و دامهای خود از آن بهره میبردند. قلاب پنجه اژدها نیز از چنگکی که قصابان مسلمان گوشت گاو و گوسفند بر آن میآویزند الهام گرفته شده است.
به هر سوی مسلمانان هوئی به فراگیری و تمرین ووشو علاقه فراوانی داشتهاند. گویی یکی از قهرمانان بزرگ و معروف معاصر چین در دهه هشتاد میلادی که سرزنده و با روح بودن اجرای تکنیکهای وی زبانزد و مطرح بوده بنام «جائو چانگ جون» از مسلمانان هوئی است. هوئیها به تمرین سبکهای معروف تانتویی و چاچوآن اشتیاق خاصی داشته بگونهای که میراث این قوم محسوب شده و با عنوان مشت هوئی یا مشت مذهبیون نیز شناخته میشوند. چنانکه در ضرب المثلها آمده است که «از نانکن تا پکن ضربات مشت مذهبیون آشکار است»
سبک تانتویی توسط مسلمانان هوئی ایجاد و گسترش یافت. در زمان سلسلههای مینگ و چینگ محبوب بود. با سرنگونی دودمان چینگ و برپایی جمهوری چین برخی اساتید تانتویی برای آموزش آن به شانگهای رفتند و گسترش بیش از پیش این شیوه را موجب شدند. در همین دوران بود که وانگ زی پینگ از استادان بزرگ هوئی توانست مبارزانی از روسیه، آلمان و انگلیس را شکست دهد و بر همین مبنا شهرت روزافزون هنرهای رزمی مسلمانان را به ارمغان آورد.
سبک چاچوآن نیز از اواسط عصر سلسله مینگ مرسوم و در زمان سلسله چینگ کامل شد و چون با تاریخ ورزشهای نظامی قوم هوئی همراه بوده است و توسط آنان توسعه یافت میتوان آنرا نمونه مشت زنی جنگی هوئیها دانست. برخی روایات بنیانگذار چاچوآن را شخصی بنام «چامیر» ذکر کردهاند. تکنیکهای چاچوآن بسیار موزون و زیبا هستند و در تاریخ چین قابلیت جنگی آنها بسیار بوده و در ورزشهای نظامی چین جایگاه ویژهای داشته است. چاچوآن یکی از مکاتب پنج گانه چنگ چوآن (مشت بلند) است و هم اکنون نیز جزو آیتمهای مسابقات سنتی چین است.
علاوه بر تانتویی و چاچوآن، سبک هوئی هوئی شیبا جائو یکی از دیگر از روشهای رزمی منحصربفرد مسلمانان هوئی است که تا همین چند دهه پیش مخفی نگاه داشته میشد و کمتر عمومی میگشت. گفته میشود در زمان سلسله یوان توسط جنگاوران ارتش هوئی پایهگذاری شد. این سبک در اواخر سلسله مینگ میان مسلمانان هوئی متداول بود و بعنوان پنجمین و والاترین ورزشهای رزمی شناخته میشد. فنون آن شامل برخی مهارتهای تکامل یافته در مبارزه تن به تن است. افسانههای شیرینی که میتواند نشانگر علاقه زیاد هوئیها به خاستگاههای هویت ملی مذهبی این قوم سلحشور باشد نیز اطراف آن را احاطه کرده است. روایات میگویند این سبک توسط پیامبر اسلام ایجاد شده و در طی سلسله یوان به مرکز سرزمین چین راه یافته و نسل به نسل منتقل گشته. هوئیها معتقدند در هر نسل یک مسلمان معتقد، نجیب، با اخلاق و با ایمان متعالی میتواند وارث این سبک باشد. از زمان دودمان چینگ اساتیدی که چراغ راه این شیوه بودهاند شامل بای سو ئچنگ، لی زیگوانگ، یانگ وانلو و جوکوئی هستند. در این سبک بر تکنیکهای آرنج تأکید خاصی وجود دارد.
میگویند تاریخ ورزش مشت زنی هوئیها به احتمال قوی به اواسط دودمان مینگ برمیگردد. ورزشهای جنگی این قوم از آن زمان تا دوران سلسله چینگ بطور مداوم غنا یافت و بتدریج پیشرفت کرد. در واقع این جنگاوران و ژنرالهای برجسته هوئی از جمله «چانگ یو چون»، «لن یو»، «فنگ شانگ»، «دینگ دشینگ»، «هو دا های» و «مو یینگ» بودند که با نقش آفرینی برجسته در نهضت دهقانی به رهبری «جو یوان جانگ» توانستند به وی کمک کنند تا سلسله مینگ را بنیانگذاری کند. بنحوی که ضرب المثل «10 بزرگمرد مسلمان حافظ ملک و کشورند» در اوایل حکمرانی آن دودمان از همین واقعیت سرچشمه گرفته بود. این مردان که در فنون جنگ سرآمد بودند از خود سخنی به یادگار نگذاشتند، امّا بانی ورزشهای رزمی قوم هوئی بودند.
در عصر سلسله چینگ (منچوها) مسلمانان هوئی در وضع ناگواری زندگی میکردند. مثلاً حکام دستور داده بودند چنانچه سه نفر یا بیشتر از هوئیها بطور مسلح در خیابان قدم بزنند شدیداً تنبیه خواهند شد. فشار، خونریزی و کشتار، آنها را به ستوه آورده بود و بهمین دلیل بطور مداوم به جنبشهای مسلحانه بزرگ علیه حکومت وقت متوسل میشدند. اراده خلل ناپذیر مبنی بر حفظ قومیت و دین مستلزم تقویت تن و روان بود. گویی عملکرد مسلمانان هوئی یادآور این کلام گهربار امام علی علیه السلام در دعای کمیل بود که میفرمایند یا رب قوّ علی خدمتک جوارحی (پروردگارا اعضای بدنم را در راه خدمت به خود قوی گردان). بنابراین مسلمانان با شجاعت، وحدت و بیباکی قومی به تمرین و تربیت همت گماردند. در مساجد همه مناطق مسلمان نشین میدان تعلیمات نظامی دایر شد و هر روز پس از نمازهای صبح و عشاء، همگان به تمرین فنون نظامی و ورزشهای رزمی میپرداختند. در چنین شرایط و دورنمای اجتماعی بود که هنر رزمی ووشو در میان مسلمانان هوئی پیشرفت و توسعه روزافزونی یافت و نسلهای متعددی از استادان ووشو پدید آمدند.
نزدیک به یکصد و پنجاه سال قبل جانگ شی ین استاد بزرگ مسلمان ووشو علاوه بر آموزش چاچوآن به تعلیم هوآچوآن، پائو چوآن، هونگ چوآن و تویی چوآن که از شیوههای مطرح در سبکهای شمالی ووشو بودند میپرداخت. لیوبائوروئی دیگر استاد مسلمان در شمال شرقی چین شاگردان بسیاری را به جامعه معرفی کرد که به سطوح استادی رسیده بودند از جمله وانگ بیائو شی اهل شاندونگ که در فنون مختلف ووشو مهارت داشت، شاجانگ لائو که در نهضت قوم هوئی در شمال غربی کشور شرکت نمود و در سبک چاچوآن نامآور بود و جائوشو چوان از مسجد جن مو که ابداعاتی در فنون مشت زنی داشت.
در دوره حکومت ملی چین (1911 تا 1949) علاوه لیوبائوروئی استادان مسلمان زیادی در ووشو وجود داشتند که از میان آنان میتوان به وانگ زی پینگ، ما جن بانگ، هه جن چوان، جانگ شی تای، جانگ ون گوانگ و چانگ جن فانگ اشاره کرد.
پس از تأسیس جمهوری خلق چین (کمونیستی) ووشوی قوم هوئی مسیر رو به جلوی خود را ادامه داد. در دهه پنجاه میلادی ببعد در مساجد استانهای هبی، شاندونگ و سایر مناطق مسلمان نشین «مؤسسه مطالعات فنون رزمی اسلامی» و انجمنهای مربوطه دایر شد و انواع گوناگون فنون ووشو با کمک استادان فن، اصلاح و تعدیل گشته و به مردم معرفی شد. از آن پس با تلاشهایی که در جهت آموزش ووشو صورت گرفت نسل جدیدی از استادان و مربیان در سطوح مختلف استانها، شهرها و روستاها پدید آمد.
نکته دلگرم کننده این بود که فنون ووشو در آن سالها به دستاوردهای بیسابقهای نائل شده بودند. بعنوان نمونه در استان شاندونگ از شهرها تا روستاها به تشکیل انجمها، گروهها و دستههای ووشو همت گمارده شد و نه تنها فنون کهن تقویت، گسترش و پیشرفت یافتند، بلکه جوانههای تازهای نیز بسرعت پدیدار شدند. مثلاً در ناحیه جانگ لو جن در شنشیان که «دهکده فنون رزمی» عنوان داشت، این ورزشها با آموزش نیروهای دفاع مردمی ترکیب یافته و همه 24 استادی در مقر آن آموزش میدادند مسلمان بودند. در ناحیه «یی دو» مسلمانان از دهه پنجاه میلادی به تأسیس مؤسسه مطالعات ورزشهای رزمی پرداخته و گروههای متعددی از جوانان را پرورش دادند. گروه ورزشهای سنتی مسلمانان هوئی از استان شاندونگ نیز در مسابقات ورزشهای رزمی سراسری کشور به سال 1933 به مقام قهرمانی دست یافته بود.
در پایان بعنوان نتیجه گیری میتوان گفت مسلمانان هوئی بطور سنتی در طول تاریخ هنر رزمی ووشو را در نزد خویش داشتهاند و در راه رشد فنون آن نقش مؤثری ایفا کردهاند. محتوی فنون ووشو در بین هوئیها بسیار غنی بوده و دارای سبکهای مشت زنی و سلاح میباشد که تکنیکهای آن هم از فنون رزمی سنتی چین و هم از فنون ویژه قومی سرچشمه گرفته است. ورزشهای رزمی هوئی با جذب تکنیکهای اقوام دیگر و ظریفتر و تکمیلتر کردن آنها، سبکهای گوناگون ووشو را بهم مرتبط ساخته، واقعیات زندگی جامعه اسلامی و آداب و رسوم آنرا درهم در آمیخته و با مطالعه و تجربهای عمیق که در نتیجه تلاشهای نسلهای متعدد فراهم آمده بتدریج شکل گرفته، غنا یافته، کامل شده و پیشرفت کرده است.